مواد شیمیایی در تصفیه آب

 22 اسفند 1396   09:38
 0
 1780
اشتراک :

 

مواد شیمیایی در تصفیه آب

 

اهمیت آب:
آب مایه حیات است. امروزه تمامی کشورهای جهان، آب را سرمایه ملی می دانند. پیش بینی می شود که در نیم قرن آینده، منابع آب شیرین از چاه های نفت هم با ارزش تر خواهند بود. در واقع 97% از آب های موجود شور هستند و 2% از آب ها به صورت یخ های قطبی می باشند و فقط یک درصد از منابع آب جهان، شیرین و قابل استفاده هستند. در فرآیندهای صنعتی از آب به عنوان حلال یا ماده اولیه استفاده می شود. آب یکی از مشهورترین حلال هاست که تقریبا هر ماده تا اندازه ای در آب محلول است و این حلالیت به دما، فشار، pH، پتانسیل شیمیایی و غلظت نسبی دیگر مواد در آب بستگی دارد. خاصیت مهم آب، Cp بالای آب است و به هممین خاطر به عنوان واسطه انتقال حرارت، در بسیاری از صنایع به کار می رود. بنابراین اغلب کارخانه ها با آب سر و کار دارند.
 

مواد شیمیایی در تصفیه آب

لزوم تصفیه آب:
یکی از آلودگی های بسیار خطرناک منابع آب، آلودگی بیولوژیکی است. آب می تواند به انواع میکروارگانیسم ها اعم از انواع باکتری ها، انگل ها، قارچ ها و ویروس ها آلوده شود. چه برای مصارف آشامیدنی و چه برای مصارف صنعتی معمولا آب طبیعی، احتیاج به تصفیه دارد. در مهندسی شیمی بسیاری از فرآیندها همانند نمک زدایی، خشک کردن، تبخیر کردن، کریستالیزاسیون، اختلاط، رزین های تعویض یونی، رطوبت زدایی، جذب سطحی و غیره در ارتباط با آب هستند. تصفیه آب به دو صورت امکانپذیر است:
•    حذف یا کاهش ناخالصی های آب در تصفیه خانه (تصفیه خارجی)
•    افزایش مواد کمکی به آب در محل مصرف (تصفیه داخلی)

فرآیند کلر زنی برای تصفیه آب:
به علت سابقه طولانی کلر برای ضد عفونی کردن آب ها و فاضلاب ها، واژه کلرزنی با ضد عفونی کردن مترادف شده است. اما باید توجه داشت که هر چند کلر یکی از مواد مهم ضد عفونی کننده به حساب می آید، اما همواره به عنوان ضد عفونی کننده مصرف نمی شود و نیز امروزه ضد عفونی کننده های دیگری هم مطرح هستند.
در تصفیه آب های آشامیدنی قبلا فقط از فیلترهای شنی استفاده می کردند، اما با کار پاستور و کخ در دهه 1870 که نشان دادند میکروب ها عامل بیماری هستند و نیز کار کخ که به طور آزمایشگاهی نشان داد که کلر می تواند ویروس ها را بکشد، در اروپا استفاده مداوم از کلر زنی از سال 1905 و در آمریکا از سال 1908 در شیکاگو شروع شد. هر چند استفاده از کلر معمول ترین روش ضد عفونی کردن است، اما ازون زنی در فرانسه و آلمان، کانادا و شوروی سابق معمول است. در کشورهای اروپایی از دی اکسید کلر برای ضد عفونی کردن استفاده می شود.  

انواع ضد عفونی کننده ها:
روش های گوناگونی برای ضد عفونی کردن منابع آب وجود دارد که به طور کلی به دو دسته شیمیایی و فیزیکی تقسیم می شوند:
1)    آن هایی که با واکنش شیمیایی عمل ضد عفونی کردن را انجام می دهند. مثل کلر، ازون، دی اکسید کلر، برم، ید و ... .
2)    آن هایی که فیزیکی عمل می کنند مثل فیلتراسیون و پرتودهی
مکانیزم کار ماده ضد عفونی کننده ممکن است به دو صورت زیر عمل کند:
1)    اکسیداسیون و یا پاره کردن دیواره سلول و نهایتا تجزیه میکروارگانیسم.
2)    نفوذ به داخل سلول  و اختلال در فعالیت سلولی.
ثابت شده است که درجه عملکرد یک ماده ضد عفونی کننده به پتانسیل استاندارد آن بستگی دارد. می دانید که ازون در مقایسه با دیگر ضد عفونی کننده ها موثرتر به نطر می رسد. اما اگر مکانیزم نفوذ به داخل سلول موثر باشد در آن صورت وزن مولکولی نقش بازی می کند چون ضریب نفوذ با وزن مولکولی نسبت عکس دارد.

انواع ضد عفونی کننده ها

 
فاکتورهای موثر در عملکرد ضد عفونی کننده:
عملکرد یک ماده ضد عفونی کننده، تابع پیچیده ای از چندین متغیر چون نوع و مقدار ماده مورد نظر است. همچنین تابع نوع و غلظت میکروارگانیزم، زمان تماس و کیفیت آب می باشد. بنابراین در بسیاری از موارد، بهترین کار برای انتخاب ماده ضد عفونی کننده  مناسب، مطالعه آزمایشگاهی می باشد. به ویژه برای تعیین مقدار مورد نیاز از ماده ضد عفونی کننده  برای آب خالص، این مطالعه ضروری است چون تابعی از کیفیت آب است و البته مقدار مورد نیاز باید به اندازه ای باشد که تغییرات محتمل در کیفیت آب تا محل مصرف را هم شامل شود. مقدار مورد نیاز ماده ضد عفونی کننده به زمان تماس هم بستگی دارد که این زمان به سرعت واکنش مربوط می شود.

اثر کیفیت آب:
کیفیت آب ورودی از جمله کدریت، مواد آلی، pH و دمای آب در عملکرد ضد عفونی کننده، موثر است. تحقیقات نشان داده ذراتی که عامل کدریت هستند می توانند همچون سپری، میکروارگامیسم ها را در برابر اثر ماده ضد عفونی کننده محفوظ دارند. مواد آلی با چسبیدن به سطح سلول می توانند باعث کاهش تاثیر ماده ضد عفونی کننده شوند و به علاوه ترکیب ماده ضد عفونی کننده با ماده آلی، ممکن است منجر به ترکیباتی شود که خاصیت میکروب کشی کمتری داشته و یا اصلا خاصیت میکروب کشی نداشته باشند. ترکیباتی مثل آهن، منگنز و هیدروژن سولفوره به خاطر آن که به راحتی اکسیده می شوند، به علت مصرف ماده ضد عفونی کننده، باعث کاهش راندمان می شوند. مواد ضد عفونی کننده چون کلر ابتدا با این گونه ترکیبات معدنی واکنش می دهند و سپس در حذف میکروارگانیزم ها شرکت می کنند. از این رو وجود این ترکیبات نیاز بیشتر به کلر را باعث می شوند.
چون pH آب می تواند در نوع واکنش ماده ضد عفونی کننده اثر بگذارد، از این رو در عملکرد آن در از بین بردن باکتری ها موثر است. مثلا موثرترین فرم کلر برای باکتری کشی، فرم اسید هیپوکلریت می باشد که محیط مناسب برای آن در pH های کمتر از 7 است. دمای آب در بعضی مراحل باکتری کشی که نفوذ ماده ضد عفونی کننده به داخل سلول اهمیت دارد و به طور کلی، در سنیتیک واکنش نقش دارد.
مواد ضد عفونی کننده چون کلر و ازون می توانند با اکسیداسیون مواد آلی منشاء رنگ، در نهایت  رنگ آب را حذف کنند. در طی فرآیند ضد عفونی کردن آب، ناخالصی های چندی در اثر ترکیب ماده ضد عفونی کننده با مواد آلی موجود در آب تولید می شود. مثلا کلر می تواند در شرایط تصفیه خانه به طور موثری مشتقات اسید هیومیک را به تری هالومتان ها تبدیل کند. تری هالومتان ها (THM) معمول ترین محصول فرعی حاصل از کلرزنی به آب های آشامیدنی هستند و غلظت آن ها از دیگر مواد آلاینده جانبی بیشتر است. بر حسب تعریف، تری هالومتان ها معرف ترکیبات مختلفی هستند که از جایگزینی اتم های هالوژن (F, Br,Cl,I) به جای هیدروژن مولکول متان، حاصل می شود.
 

مواد ضد عفونی کننده کلر و ازون


ضد عفونی کننده کلر:
کلر در اثر افزوده شدن به آب، هیدرولیز شده و تولید هیپو کلریت اسید و کلریدریک اسید می کند.
واکنش هیدرولیز   

واکنش هیدرولیز

pH آب تعیین می کند که کلر در آب به چند نوع وجود دارد. قدرت ضد عفونی کنندگی کلر، به نوع شیمیایی آن (-OCl یا HOCl) و نیز به pH، دما، مواد آلی موجود در آب و دیگر ویژگی های آب بستگی دارد. واکنش هیدرولیز کلر در محلول رقیق و در 4< pH به صورت کامل پیش می رود. هیپوکلریت اسید حاصله، اسیدی ضعیف بوده و ثابت تفکیک آن  8-10 × 2.5 مول بر لیتر در دمای °10C می باشد.
آب اشباع از کلر در دمای حدود °10C جامد شده که به آن یخ اشباع از کلر با فرمول Cl2.8H2O می گویند. به همین دلیل آب کلردار باید در دمای بالای °10C نگه داشته شود.
با افزایش pH، مقدار (HOCl) نسبت به (-OCl) کاهش می یابد. تجزیه اسید هیپو کلریک به دما نیز بستگی دارد. به طوری که مقدار HOCl در یک pH خاص با افزایش دما کاهش می یابد. به طور کلی خاصیت ضد عفونی کنندگی اسید هیپوکلریک بیشتر از یون هیپوکلرات در کوتاه مدت است ولی همان گونه که در سینتیک ضد عفونی کننده ها مشهود است این دو در دراز مدت اثر یکسانی دارند. در صورت حضور آمونیاک در آب، کلر با آمونیاک ترکیب شده و ترکیباتی موسوم به کلروآمین ها تولید می کنند که می تواند به سه صورت مونوکلروآمین NH2Cl ، دی کلروآمین NHCl2 و یا تری کلروآمین NCl3 باشد. در صنعت به کلر آزاد، اسید هیپوکلریت و یون هیپوکلرات مجموعا "کلر آزاد موجود" می گویند. در حالی که کلر به صورت کلروآمین ها را "کلر ترکیبی موجود" می نامند.  تفاوت اصلی کلر آزاد موجود با کلر ترکیبی موجود در این است که کلر ترکیبی پایدارتر از کلر آزاد است هر چند که ضعیف تر از کلر آزاد ضد عفونی می کند. این نکته برای آب هایی که به کلر زیاد احتاج دارند اهمیت می یابد. برای این گونه آب ها حتی عملا مقداری آمونیاک به آب و یا فاضلاب تزریق می کنند تا قسمتی از کلر تزریقی به صورت کلر پایدار درآید. این که کدامیک کلروآمین ها تولید می شود بستگی به نسبت کلر به نیتروژن آمونیاکی و مقدار کلر مصرفی، دما، pH و قلیایت دارد.

کلر آزاد

نیتروژن تری کلراید عامل اصلی ایجاد سوزش و تحریک چشم در آب های کلرزده استخرهای شنا است. واکنش های فوق در شرایطی ممکن است منجر به ترکیباتی شود که فاقد کلر هستند:

نیتروژن تری کلراید

بنابراین در اثر افزایش کلربه آبی که حاوی آمونیاک است، غلظت کلر باقیمانده در آب به صورت زیر تغییر می کند:
مقدار کلر تزریقی در فاصله a تاb  صرف اکسید کردن موادی چون آهن و یا هیدروژن سولفید می شود. در فاصله b تا c کلر تزریقی  با آمونیاک ترکیب می شود و تولید انواع مختلف کلروآمین ها می کند. در فاصله c تا d کلر تزریقی صرف اکسیداسیون کلروآمین ها می شود به طوری که با تولید ترکیبات بدون خاصیت باکتری کشی چون N2 یا HNO3 عملا ارزش ضد عفونی کنندگی خود را از دست می دهد.

نسبت کلر باقیمانده به کلر تزریقی

در فاصله d به بعد، کلر تزریقی به آب تماما خاصیت ضد عفونی کنندگی دارد و در اثر هیدرولیز به اسید هیپو کلریت یا یون هیپو کلرات تبدیل می شود بنابراین غلظت کلر باقی مانده در آب در این فاصله به طور خطی متناسب با مقدار کلر تزریقی است. به نقطه d، نقطه شکست می گویند. در عمل سعی می کنند که غلظت کلر بعد از نقطه شکست 0.5ppm تا 1ppm باشد تا تضمینی برای بهداشتی بودن آب رسانی شهری باشد.
اگر از آب ژاول برای ضد عفونی کردن استفاده شود، واکنش زیر انجام می شود:

 ضد عفونی با آب ژاول

چون اسید هیپوکلریت HOCl ضد عفونی کننده ای قوی تر از یون کلرات -OCl است از این رو ترجیح دارد که به همراه آب ژاول، اسید هم اضافه کنیم تا تولید HOCl شود.

 اسید هیپوکلریت

لازم است به سه نکته در مورد ضد عفونی کنندگی توجه داشت:

  • •  در اثر تزریق گاز کلر به آب و هیدرولیز آن، اسید تولید می شود. بنابراین اگر قلیاییت آب کم باشد، ممکن است باعث افت محسوس pH گردد.
  • •  در اینجا منظور از کلر، گاز کلر است نه یون کلر. یون کلر هیچ نقشی در ضد عفونی کردن آب ندارد.
  • •  بسیاری از باکتری ها و ویروس ها در شرایط pH بالاتر از 10 و یا پایین تر از 3 قادر به ادامه حیات نیستند، از این رو در واحد آهک زنی که pH به حدود 10.5 افزایش می یابد. بسیاری از باکتری ها و ویروس ها از بین می روند.

اگر در آب فنل باشد در اثر ترکیب کلر با فنل ماده کلروفنل با بوی ناخوشایند تولید می شود.

ترکیب کلر با فنل

وجود مواد آلی زیاد در آب و فاضلاب، استفاده از کلر را برای ضد عفونی کردن مشکل تر و غیر قابل توصیه می کند چون در اثر ترکیب با مواد آلی، تولید ترکیباتی می کند که بسیار پایدار هستند به طوری که این مواد آلی کلردار در بافت های چربی ماهیانی که از این آب استفاده می کردند مشاهده شدند. در چنین شرایطی قبل از کلرزنی باید با ازون یا پرمنگنات مواد آلی را اکسیده کرد. از این رو بهترین شرایط برای استفاده از کلر به عنوان ضد عفونی کننده وقتی است که آب عاری از موادی باشد که با مصرف کلر برای اکسیداسیون خود، مقدار کلر مورد نیاز را افزایش می دهند.
اگر شما دور از مراکز تولید کلر هستید و یا مصرف کلر شما خیلی کم است می توانید از کلر جامد استفاده کنید که همان کلسیم هیپوکلرات Ca(OCl)2 یا پرکلرین است و یا می توانید از مایع کلردار (نه کلر مایع شده) استفاده کنید که همان آب ژاول به فرمول NaOCl است. کار با کلر جامد و یا مایع کلر به مراتب ایمن تر و آسان تر از کار با گاز کلر است هر چند قیمت پرکلرین چند برابر کلر است.
در سال 1985 یک پژوهشگر آلمانی موفق شد که ضد عفونی کننده جدیدی براساس آب اکسیژنه بسازد که در سال 2001 با نام تجاری "Huwa San"  به بازار عرضه شد. این ماده ضد عفونی کننده در واقع آب اکسیژنه فعال پایدار شده می باشد که مایعی بی رنگ و بی بو و محلول در آب است. آب اکسیژنه در حالت معمولی به آهستگی ولی به طور خود به خودی در نهایت به آب و اکسیژن تجزیه می شود بنابراین قابل ذخیره سازی و بسته بندی نیست.

آب اکسیژنه فعال پایدار شده

اما در این محصول آب اکسیژنه با ذرات کلوئیدی نقره فعال و پایدار می شود به طوری که تا دو سال قابل ذخیره سازی است بدون آن که تجزیه شود. در اثر تماس با مواد آلاینده (چون باکتری ها و ویروس ها) آب اکسیژنه معمولی تقریبا به طور کامل و سریع به آب و اکسیژن تجزیه می شود. محصولات واسطه ای که تولید می شود کم انرژی بوده و قادر به تخریب باکتری ها و ویروس ها نیستند. اما آب اکسیژنه فعال پایدار شده در اثر تماس با باکتری ها و ویروس ها بخشی از آن  تجزیه شده و محصولات واسطه تولیدی نیز دارای انرژی زیاد می باشند ولی بقیه آب اکسیژنه توسط نقره به صورت فعال پایدار شده باقی می ماند. از این محصول برای استرلیزه کردن سطوح جامد و مخازن و مواد غذایی و مواد داروئی، ضد عفونی کردن محیط بیمارستان ها و استخرهای شنا، هتل ها و رستوران ها استفاده می شود. برای آب شرب توصیه می شود که به صورت پیوسته غلظت  20-5 ppm تزریق شود. این مایع بر عکس کلر که بوی تحریک کننده ای دارد بی بو است و استفاده از آن خطری نداشته و از نظر محیط زیست تجزیه پذیر است.
می دانیم که حاصلضرب غلظت باقیمانده ماده شیمیایی و زمان تماس باکتری های بیماری زا با آن، (C × t) پارامتر اصلی در ضد عفونی کنندگی است از این رو سازمان های جهانی بهداشت برای اطمینان از عملکرد ضد عفونی کننده ها در حد قابل قبول، استانداردهای بر اساس (C × t) برای ضد عفونی کننده های مختلف پیشنهاد کرده اند. مثلا هر چند کلر آمین ها ضعیف تر از کلر عمل کنند ولی به خاطر آن که در آب پایدارتر از کلر هستند (زمان تماس بیشتر) برای اطمینان ار بهداشتی بودن آب در شبکه های شهری بر کلر ترجیح دارند.

ضد عفونی کننده کلر

 

مهم ترین شاخص های آب:
این فاکتورها مهم ترین شاخص های تصفیه آب هستند:
1)  شاخص های املاح محلول در آب (TDS, TH, M, EC, P, pH )
2)  شاخص های مواد معلق آب (CU, JTU, NTU, FTU, TSS)
3)  شاخص ها آلودگی های آلی (BOD, COD, TOC)
4)  شاخص بهداشتی بودن آب (E.Coliform )

شاخص های تصفیه آب

سختی آب:
سختی آب ناشی از وجود کاتیون های کلسیم و منیزیم در آب می باشد. هر چند که کاتیون های دیگر چون آهن و منگنز نیز می توانند تولید سختی کنند ولی چون غلظت آن ها در آب بسیار کم است اصطلاحا به مجموع کاتیون های کلسیم و منیزیم، سختی آب می گویند. سختی آب را با استفاده از روش تیتراسیون و از روی آنالیز آب می توان تعیین کرد. سختی آب های آبیاری سودمند است زیرا یون های قلیایی خاکی تمایل به تجمع ذرات کلوئیدی در خاک دارند و در نتیجه سبب افزایش نفوذپذیری آب در خاک می گردند. آب سخت ضرری برای انسان ندارد. اما سختی آب ریشه اصلی ایجاد رسوب در سیستم هاست. در سیستم هایی که حجم آب مصرفی زیاد است این مشکل بسیار دردسر آفرین خواهد بود.

کاهش سختی آب با آهک زنی:
با افزایش قلیایت کربناتی، می توان حلالیت کربنات کلسیم را کاهش داد. به علت بافر بودن آب طبیعی، تغییرات pH آب بسیار کند است و با کنترل قلیائیت، بهتر از pH می توان عملکرد حوضچه آهک زنی را کنترل کرد. مشخص شده که حداقل سختی کل باقیمانده در  فاصله 10.5 - 10=pH قرار دارد. حداقل سختی کل باقیمانده، وقتی است که در آب خروجی از سیستم آهک زنی، غلظت قلیاییت هیدروکسیل 5ppm باشد. با اندازه گیری قلیاییت نسبت به متیل اورانژ (M) و قلیاییت نسبت به فنل فتالئین (P) می توان چنین کنترلی را اعمال کرد.
در واقع وقتی (2P-M) مثبت و در حدود 5+ باشد، قلیاییت هیدروکسیل حدود 5ppm می شود که در این صورت سختی کل مقدار حداقل می باشد. وقتی که (2P-M) منفی باشد  در آن صورت می بایستی به اندازه کافی آهک اضافه کنیم تا حدود 5+ گردد.
اگر pH در حوضچه آهک زنی به حدود 10.5 افزایش یابد نه فقط باعث حذف سختی منیزیم می شود بلکه با تشکیل Mg(OH)2 عملا یک ماده منعقد کننده به آب اضافه می شود، چون هیدروکسید منیزیم به خوبی نقش یک منعقد کننده را بازی می کند. از این رو می توانحتی در مقدار ماده منعقد کننده مصرفی هم صرفه جویی کرد و به علاوه در مورد حذف سیلیکا هم موثر است (هیدروکسید منیزم جاذب خوبی برای سیلیکاست) در صورتیکه pH کمتر از 10 باشد، احتیاج به ماده منعقد کننده ای مثل آلوم و غیره خواهد بود تا ته نشینی ذرات معلق کامل شود.
به حداقل رساندن سختی در حوضچه آهک زنی، در زمان های قدیم، ارزشمند و جالب بود. اما امروزه چنین نیست. در صنایع امروز از آب نرم شده اغلب برای دو منظور استفاده می شود:
1)  کاربرد آب نرم شده برای برج های خنک کن
2)  تهیه آب خالص توسط رزین های تعویض یونی
در آب مصرفی برای برج های خنک کن، همواره سختی کلسیمی به عنوان مشکل اصلی مطرح است نه سختی منیزیمی، بنابراین اگرچه درحوضچه آهک زنی، سختی منیزیمی به اندازه کافی کاهش نیابد مشکل خاصی پیش نمی آید. اما اگر بخواهیم که برای کاهش سختی کل آب در حوضچه آهک زنی از سودا استفاده کنیم، تصفیه چنین آبی برای مصرف در رزین های تعویض یونی پرهزینه تر از وقتی است که سختی دائم آب حذف نشده باشد. چون حذف یون کلسیم آسان تر از حذف یون سدیم است. بنابراین حذف سختی دائم که منجر به تعویض یون سدیم با کلسیم می شود عملا باعث افزایش هزینه تصفیه آب خالص مورد نیاز صنایع امروزی می باشد. اگر مقداری از لجن در محیط باشد موفقیت اثر آهک زنی، بسیار بیشتر می شود. در این روش موسوم به سیستم تماس با لجن، در سیستم آهک زنی، لجن تولید شده را وارد منطقه ای که واکنش آهک با املاح سختی آور انجام می شود وارد می کنند. لجن ها همچون یک عامل کاتالیست جامد عمل کرده و سرعت ته نشینی املاح نامحلول را افزایش می دهند.

کلاریفایر:
یکی از عوامل مهم کنترل کننده شدت رسوب گذاری، هسته های اولیه کریستال رسوب می باشد.لجن ها چون هسته های اولیه رسوب عمل کرده و راسب شدن ذرات نامحلول را تسهیل می کنند. در سال های دور برای این منظور مقداری از لجن ته نشین شده را به محفظه انجام واکنش، پمپ می کردند. اما این کار هرچند که راندمان آهک زنی را بهبود می بخشد، لیکن لجن مانده به علت تجزیه مواد آلی آن به آب، بو و مزه نامطبوع می داد و از این رو مشکلاتی ایجاد می کرد. در سیستم های جدید، لجن تازه تشکیل شده را پیش از آن که ته نشین شود، با همزن به صورت معلق در می آورند، زیرا لجن ها مانند هسته های اولیه رسوب عمل کرده و با درشت تر کردن ذرات، سرعت ته نشینی املاح نامحلول را افزایش می دهند. بنابراین تماس با لجن بدون نیاز به پمپ و به طور طبیعی انجام می شود.  به این سیستم ها در صنعت، کلاریفایر گفته می شود، که علاوه بر آهک، مواد شیمیایی دیگر چون منعقد کننده و یا کمک منعقد کننده نیز تزریق می شود.
بنابراین یک کلاریفایر علاوه بر نقش حوضچه آهک زنی، همزمان نقش حوضچه اختلاط و نیز حوضچه ته نشینی را هم بازی می کند. زمان ماند در حوضچه آهک زنی با سیستم تماس با لجن حداقل یک ساعت و در حوضچه های معمولی حداقل دو ساعت است.
در فرآیند آهک یا سودازنی، مقدار سیلیس محلول در آب اندکی کم می شود و این کاهش در سیستم تماس با لجن محسوس تر می گردد. اما به هر صورت در سیستم آهک یا سودازنی در دمای معمولی (سرد) هدف کاهش سیلیس نیست و برای کاهش سیلیس باید تدابیر دیگری اتخاذ کرد. 
 

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید
امتیاز شما به این مقاله :